تبلیغات
انجمن علمی پژوهشی نگاه سبز - خاكورزی
 
 
دبیر انجمن
باز هم تو مثل همیشه دل میبری سلام بر همه ایرانیان، سایت قدرتمند علمی تحقیقاتی نگاه سبز "گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور اردستان" لحظاتی پر از پیشرفت را در این سایت برای شما ارزومند است امید است با انتقادات و پیشنهادات خود تضمینی بر کیفیت این وبسایت باشید ،،از قبل تشکر مارا پذیرا باشید،،
 
 
خاكورزی
نوشته شده در پنجشنبه 20 مهر 1391
ساعت : 11:50 ب.ظ
نویسنده : ابراهیم لطیفی هندوآبادی

.
.
1.خاكورزی به روش سنتی و خاكورزی حفاظتی
2.خاك‌ورزی نواری یا Strip Till
.
. خاكورزی به روش سنتی و خاكورزی حفاظتی
ترجمه: محمد باقر لک
خاكورزی سنتی:
تركیبی است از خاكورزی اولیه و خاكورزی ثانویه كه برای فراهم ساختن بستر بذر انجام می گیرد. خاكورزی اولیه در پائیز و در قالب یك سری شخم كه در ادامۀ آن خاكورزی ثانویه (دیسك زنی ) در بهار ، انجام می گیرد. دیسك زنی با استفاده از یك ساقۀ ارتعاشی یا پردازندۀ خاك یا رتیواتور یا هرس دندانه فنری و دندانه میخی انجام می گیرد.
خاكورزی حفاظتی :
سیستم خاكورزی ای كه تعدد عبور بر روی زمین به منظور آماده سازی زمین را كاهش داده و بقایای سطحی را به منظور حفاظت از خاك و از دست رفتن آب ، افزایش می یابد. این نوع خاكورزی شامل دیسك زنی ، چیزل زنی ، استفاده از ساب سویلر و پشته سازی وكشت بدون خاكورزی می باشد.
مزایای خاكورزی حفاظتی نسبت به خاكورزی سنتی :
*افزایش نگهداری رطوبت خاك
*افزایش جذب
*افزایش مقدارمواد آلی خاك
*افزایش حفاظت از سطح خاك با استفاده از بقایای محصولات
* كاهش هزینه ها در واحد سطح
*كاهش تراكم
مشكلات حاصل از خاكورزی حفاظتی:
*سرعت تراكتور باید بیش از 5 كیلو متر بر ساعت باشد تا زمین را با تأ ثیر بیشتری شخم كند و به تأ ثیر پشته سازی مطلوبی برسد.
*خروج نیتروژن توسط دنیتریفیكاسیون یك مشكل بالقوه می باشد .رطوبت زیاد بقایای سطحی وجرم مخصوص كاهش یافته كه خاكورزی خاكورزی موجب می شوند ، برای دنیتریفیكاسیون مساعد تر می باشند .
*باكاهش در هم آمیختگی خاك ، از پتاسیم و فسفردر كشت های ردیفی استفاده می شود . پتاسیم در خاك هایی كه به راحتی فشرده می شوند ، مهم می باشد .
*از آهك بعنوان مادۀ لازم در آزمایشات خاك به منظور جلوگیری از ایجاد یك لایۀ اسیدی سطحی كه می تواند فعالیت علف كش ها ، گسترش ریشه و قابلیت استفاده از مواد غذایی را كاهش دهد ؛ استفاده می شود.
*شخم بوسیلۀ چیزل بیشتر خار وخاشاك گیاهی و عوامل بیماری زا را در خاك سطحی ؛ باقی می گذارد . بنابراین ممكن است كه بافت های جوان تنها چند روز پس از كشت در معرض هجوم عوامل زا قرار بگیرند كه نتیجۀ آن تحمل كم وگیاهان ناقص می باشد.
اقلیم :
خاكورزی ممكن است ، تحت اكثرشرایط آب و هوایی و باتوجه به نوع خاكی كه با آن مواجه هستیم انجام گیرد . خاكورزی در تابستان در زمانی كه خاك خشك است ارجحیت دارد ولی خاكورزی پائیزه ممكن است موجب فرسایش شود .
شرایط لازم و محدودیت های استفاده :
شرایط لازم :
باید مراقبت هایی به منظور اطمینان از انجام كامل خا كورزی ، انجام گیرد. نقص در كار موجب بهم زدگی ، بی حاصلی و بی ثمرگی خاك می شود.
*اگرعمق خاكورزی برای بهم زدن وخورد شدن (شكستن سنگ به قطعات كوچكتر ) مناسب نباشد . باید از بولدوزر برای برای از بین بردن سنگها استفاده شود .
*خاكورزی شدید در خاك های سنگلاخی ممكن است منجر به ایجاد یك لایۀ سنگی شود كه باید از ایجاد آن جلو گیری نمود ودر صورت ایجاد ، باید آن را از بین برد.
محدودیت ها:
*سنگ هایی كه در زیر زمین وجود دارند ، مانع انجام عملیات خاكورزی می باشند و از اینرو در این زمین ها ، كار بطور ناقص انجام می گیرد.
*زمین های سنگلاخ ممكن است منجر به تخریب تجهیزات شوند.
*در مواقع مواجهه با خاك های مرطوب ،یخ زده، سنگدار یا بسیار خشك ، تأ ثیر خاكورزی كاهش می یابد.
*در برخی موارد ، عمق كارممكن است . با توجه به خاكورزی در خاك سنگ دار نباشد.
*دربرخی موارد ممكن است حداكثر خاكورزی در شرایط مطلوب گیاهی ،؛ جواب ندهد.
*با رواج تراكتور و دیگر ادوات خاكورزی ، توانایی انجام خاكورزی و بهم زدن خاك ، افزایش یافته است كه این موجب نگرانی دربارۀ تنزل ، تراكم و فرسایش خاك می شود.
*خاكورزی همچنین ، موجب كاهش حاصلخیزی خاك و كاهش تعداد كرمهای خاكی شده و فرسایش خاك و خروج كربن را تشدید می كند.
*خاكورزی همچنین ، منجر به د فن بقایای محصول و تخریب خاكدانه شده كه به حركت ذرات سست كمك می كند . و بسیاری از روزنه های ممتد كه در جذب آب مهم هستند را از بین می بر د.
*با انجام خاكورزی ، عملیات كاشت به تعویق می افتد كه با استفاده از كشت بدون خاكورزی قابل پیشگیری است .
اطلاعات فنی
*خاكورزی با انجام زهكشی یا خشك كردن زمین ، آسان می شود . چرا كه در صورت مرطوب بودن خاك یاخاك تحت الارض ، شخم نمی تواند چندان مفید واقع شود.
*شخم تابستانه از آنجا كه مطمئن ترین روشی است كه بعلت وجود خورشید وجریان هوا علف هرزی در خاك موجود نیست وخاك تمیز است ؛ مفید می باشد.
*عملیات خاكورزی در طی تابستان موثر و مطلوب انجام می گیرد و از اینرو باید از یك الگو پیروی نمود.
*همیشه خاك در حال خاكورزی است چرا كه توسط نیروی ثقل به سمت پایین حركت می كند. این نوع حركت خاك ، فرسایش خاكورزی نامیده می شود كه نتایج آن ، ایجاد تپه های رسی و نمودار شدن سنگها می شود.
*امتناع از خاكورزی پائیزه ، می تواند تا حد زیادی فرسایش خاك را تحت كنترل درآورد.
*استفاده از گاوآهن چیزل در پاییز می تواند 40% تا 70% بقایای سویا و30% تا 50% بقایای ذرت را دفن كند .
فرمول محاسباتی :
هیچ اطلاعات در دسترس نخست
اجرایی و تأثیرات پیش بن شده
اجرایی و تأثیرات خاكورزی بر فاكتور های متفاوتی بستگی دارد كه از این قرارند:
*فصل انجام خاكورزی یك فاكتور مهم در تعیین تأثیر و عملكرد می باشد.
*خاكورزی تابستانه ؛ فواید عملكرد را ازخاكهایی كه در موقع داشتن رطوبت برای خاكورزی نا مساعد هستندرا افزایش می دهد.
*لزوم شخم در تابستان بستگی زیادی به ماهیت و كیفیت خاك دارد كه بطور مستقیم بر انجام عملیات خاكورزی موثر است .
*عمق وشدت كافی در خاكورزی كه بر تعداد رفت های خاكورزی بستگی دارد باید رعایت شود تابه عملكرد لازم برسد.
*زمان بندی مناسب عملیات زراعی سرعت زمین را كاهش می دهد و انتخاب مناسب وسایل ، اثرات منفی خاكورزی را در خاك كاهش داده و كارایی را بهبود می بخشد.
*در موقع انجام خاكورزی ،باید به این نكته توجه داشت كه روشی كه بكار می رود به دلیل اینكه خاكورزی دستی بوسیلۀ نیروی كار ممكن است موجب شود مخارج اضافه شود .
*خاكورزی در زمین های سنگلاخی ممكن است ادوات را خراب كند كه منجر به هزینه های اضافی برای تعمیر ادوات می باشد . برای مقابله با این گونه مشكلات یك مجموعه از روش ها باید استفاده شود .
*خاكورزی ای كه در موقعی كه خاك سخت و خشك است انجام می گیرد . همچنین ممكن است منجر به فرسودگی و تخریب ادوات شود كه منجر به افزایش هزینه ها می شود .
*حذف خاكوری ، نیاز به نیروی انسانی را تا 50 % در هر ایكر كاهش می دهد نیروی كار فقط در طی مدتی كه فصل خاكوری حداكثر است ، لازم است .
*خرید و نگهداری ادوات هزینه بر می باشد . بنابر این خاكورزی جهشی از لحاظ هزینه مناسب است . خرید ادوات خاكورزی ؛ هزینۀ اولیه ای می باشد كه در تمام مدت خاكورزی تحمیل می شود.
*مصرف سوخت خاكورزی در مقایسه با دیگر عملیات ها ، دارای بالاترین رتبه می باشد.
شكافتن خاك به منظور از بین بردن علف های هرز مضر، باید با دقت انجام گیرد تا از از بین رفتن علف های هرز مطمئن شویم .عدم موفقیت در انجام این كار بصورت مذكور موجب خرج برای دو باره كاری می شودكه شامل هزینه های خرید بذور و هزینۀ فعالیت ماشین آلا می باشد.
 
 
 
خاك‌ورزی نواری یا Strip Till
خاك‌ورزی نواری چیست؟

در این روش تمام قسمتهای خاك تخریب نمی‌شود بلكه بخشهایی از خاك بصورت نواری و موازی با هم خاك‌ورزی می‌شوند. در این روش عملاً یك چهارم یا كمتر از خاك، مورد خاك‌ورزی قرار می‌گیرد و بقیة قسمتها دست نخورده باقی می‌مانند.
هدف اصلی از خاك‌ورزی نواری این است كه ضمن ایجاد بستر مناسب برای بذر، با حفظ بقایا در اطراف شیارها مانع از فرسایش خاك می‌شود.

اسامی متعددی برای خاك‌ورزی نواری نامگذاری شده اند كه برخی از آنها عبارتند از:

خاك‌ورزی ناحیه‌ای(Zone-tillage)، و خاك‌ورزی ردیفی (Row Clearing) و منطقه عمیق (Deep zoning) .
اغلب عملیات خاك‌ورزی نواری در پاییز انجام می‌شود ولی با این‌حال برخی از ردیفكارها طوری تنظیم شده‌اند كه در بهار نیز می‌توانند توسط این روش بذركاری نمایند. در بذركارهای جدید همراه با بذر كود نیز می‌ریزند.

با توجه به ادوات قابل استفاده و نوع خاك‌ورزی می‌توانیم سه نوع خاك‌ورزی نواری را معرفی كنیم:

1- ردیف‌ها یا بقایای پاك شده(Row or residue clearing) كه در آن:
- بقایا در بخشی از ردیف‌ها كنار زده می‌شوند.
* پیش‌بر انگشتی(Finger coulter)، دیسك‌ها، و بیلچة پااردكی (Sweeps) و یااختلاط پیش‌بر انگشتی با كاردگاوآهن برشی(Finger coulter+cutting coulter).
2-خاك‌ورزی نواری(سطحی)- (Strip-tillage (shallow):
-برش و كنار زدن بقایا، آماده‌سازی بستر بذر، جاگذاری كود در زمین،
*پیش‌بر چین‌دار (fluted coulter)
3-خاك‌ورزی نواری(عمقی)(Strip-tillage (deep)
- برچیدن بقایا، از بین بردن فشردگی، كاشت كود در عمق پایین‌تر، ایجاد پشته
*كولترها(پیش‌برها)، چاقوها، شاخه‌های زیرشكنی، دیسك‌های پوشاننده

مزایای خاك‌ورزی نواری(Strip-tillage):

یكی از مشكلات بی‌‌خاك‌ورزی این است كه در این روش سرعت رشد اولیة بذر پایین آمده و ممكن است كه زارعین به این سیستم ناامید شوند ولی در سیستم خاك‌ورزی نواری سرعت رشد به دلیل گرمتر شدن شیارها، و مقدار محصول نهایی بسیار بهتر از بی‌خاك‌ورزی می‌باشد.
شكل زیر نمودار دمایی دو سیستم را در عمق 2 اینچی مقایسه می‌كند.
همانطور كه در شكل مشاهده می‌شود، دمای بخش نواری شبیه حالت چیزلی بوده و حدوداً 5 درجه گرمتر از سیستم بی‌خاك ورزی می‌باشند. نتیجتاً جوانه‌زنی و رشد اولیة بذر در سیستم بی‌خاك‌ورزی دیر‌تر از این دو سیستم خواهد بود.
یكی از مزایای مهم خاك‌ورزی نواری نسبت به خاك‌ورزی‌های رایج، كاربرد ادوات و زمان كمتر است كه می‌تواند توجیه اقتصادی این روش باشد.
عملیات خاك‌ورزی نواری یكبار بر روی مزرعه انجام شده(one-pass tillage) و نحوة كاشت نیز بستگی به سیستم انتخاب شده دارد. در مواقعی كه زمان كاشت كوتاه می‌باشد، كشاورزان می‌توانند مقدار بیشتری از زمینهایشان را به این سیستم اختصاص دهند. نكتة دیگر اینكه ادوات این سیستم كوچكتر بوده و هزینه‌های نگهداری ادوات پایین می‌آید.
- نمودار بررسی مقدار بقایا در مركز ردیف‌ها در هر دو سیستم(بی‌خاك‌ورزی و خاك‌ورزی نواری)
انتخاب سیستم خاك‌ورزی نواری:
قبل از تبدیل سیستم خاك‌ورزی به نوع نواری بایستی سیستم خاك‌ورزی خود را بررسی نمائید. زیرا اغلب اصلاح یا تعویض یك سیستم نیاز به امكانات خاصی دارد(از قبیل كولتر یا پیش‌برها، ردیف‌كارها و و...).
قبل از تغییر به این سیستم سوالات سادة زیر را از خودتان بپرسید:
  • آیا اهداف ثابت و پایداری دارید؟
  • آیا خاك‌ورزی شما وقت‌گیر بوده و هزینة تاخیر(Timeliness) متقبل می‌شوید؟
  • آیا پایداری و رشد اولیة گیاه در مزرعة شما رضایت‌بخش است؟
  • آیا مشكل فشردگی خاك دارید؟
انتخاب سیستم‌خاك‌ورزی نواری بستگی به سیستم برداشت، نوع خاك، و سیستم مدیریتی دارد. برای مثال:
در خاك‌های سرد و خیس، بایستی بقایا را كنار زد تا باعث سایه یا بازتابش نور نشده و زمین گرمتر شود.
سطح بقایای گیاهی را نشان می‌دهد كه در ردیف‌های هر دو سیستم توسط پیش‌برهای انگشتی خاك‌ورزی شده‌اند. قابل ذكر است كه در هر دو سیستم مقادیر زیادی از بقایا در سطح زمین حفظ شده‌اند تا مقدار فرسایش كنترل شود.
خاك‌هایی كه رس زیادی دارند، ممكن است كه واكنش بیشتری نسبت به این سیستم داشته و در اثر خاك‌ورزی سطحی نوارها (shallow in-row tillage) این بخش از خاك بهتر خشك شود. در این حالت تماس بذر با خاك بیشتر شده و همچنین بستر بذر و شرایط بهتری برای رشد فراهم می‌شود. اگر در مزرعه مشكل فشردگی خاك را نیز داشته باشیم، بایستی خاك‌ورزی نواری را به صورت عمیق‌تر انجام دهیم(deep strip tillage). قابل ذكر است كه در این گونه مواقع شناسایی لایة سخت و مناطق فشرده شده از اهمیت خاصی برخوردار است تا بتوان از روی آن عمق خاك‌ورزی را تخمین زد. ابزارها و ادواتی كه برای این منظور بكار می‌روند بایستی طوری تعبیه شوند كه علاوه بر كار در عمق بالا، بقایا را بیش از حد مجاز زیرورو نكنند.
بررسی اقتصادی یك سیستم كاری بسیار مشكل و پیچیده است. در این بررسی هزینه‌های ابتدایی، ادوات، سایز تراكتور، افت و استهلاك ادوات، هزینه‌های مربوط به كود و سم و ... بایستی مورد محاسبه قرار گیرند. زارعین در انتخاب یك سیستم بایستی تمام جوانب آن را بسنجند. برای مثال در زمینی ممكن است كه تمام سیستم كاشت ذرت به سیستم خاك‌ورزی نواری اختصاص یابد ولی گاه نیز ممكن است كه در مزرعه‌ای(برای مثال سویا) این سیستم مردود اعلام گردد.
چكیده:
خاك‌ورزی نواری تنها راه‌حل همة مشكلات مزارع نیست! این سیستم نیز همانند سیستم بی‌خاك‌ورزی مشكلات مربوط به مدیریت علف‌های هرز، آفتها، PHخاك و ... را دارد. در این سیستم بقایای گیاهی بیشتری نسبت به سیستم‌های رایج در سطح مزرعه باقی می‌ماند، بطوریكه تفاوت این سیستم را با سیستم‌های رایج به چشم می‌توان در سطح مزرعه مشاهده نمود.
 
 
 
 
فرسایش خاک، علل وعوامل

یکی ازعواملی که درکشاورزی بسیارمورد توجه قرارمی گیرد وعامل اصلی نابودی بسیاری اززمین های خاصلخیزکشاورزی وتبدیل آن به مکان های غیرقابل کشت می باشد پدیده فرسایش خاح است.

متاسفانه درکشورما به دلیل توجه بیشتر مسئولان کشوری به بخش صنعت وعدم توجه آنان به بخش کشاورزی ونادیده گرفتن مشکلات آن،باعث شده که این،مسیر قهقرایی،سرعت بیشتری بگیرد.

فرسایش خاک ازجمله نگرانی های عمده زیست محیطی قرن حاضراست. برپایه برآوردهای انجام شده براثرفرسایش خاک سالیانه چندین میلیون هکتارازاراضی کشاورزی جهان به کام نابودی کشیده می شود. برپایه همین برآوردپیش بینی می شودکه تاسال ۲۰۱۰ میلادی یک سوم تا یک پنجم اراضی کشاورزی براثرفرسایش خاک عقیم وغیراستفاده شوند.

فعل وانفعالات فرسایش خاک وجایگزینی تپه های شنی به جای بسترهای حاصلخیزخاک تاسف انگیزاست واین فرآیند باعث مهاجرت هزاران نفرازروستائیان به سمت شهرها می گردد.



یکی ازاساسی ترین مسائلی که باعث فرسایش خاک درایران وجهان شده است مسئله سیلاب هاست.
جنگل هاطی قرنن های طولانی موجب پایداری خاک وذخیره سازی آب ورونق فعالیت های گوناگون کشاورزی بوده اند،ولی به مروروبا ازمیان رفتن تدریجی جنگل ها وپوشش های گیاهی دراین بهشت سرسبزخداوندی ،جاری شدن سیلاب متداول شده است .

هنگامیکه پوشش جنگلی براثرقطع بی رویه حالت مناسب وتراکمی خودرا ازدست می دهد .خاک آن منطقه به علت کمبود شاخ وبرگ وفاصله ایجاد شده بین آنها دربرابربارانهای شدید ورگبارهای تند بی دفاع مانده ومقاومت خودرا ازدست می دهد وبا کمترین بارش تند،مرگبارترین سیلابها را بوجود می آورد.
با ازبین رفتن پوشش گیاهی ،باران هایی که برسطح خاک می بارد علاوه برشستن خاک وتبدیل شدن به روان آب توانایی نفوذ به داخل زمین را ازدست می دهد .

پیامد بوجود آمدن روان آب وعدم نفوذ آب درخاک،پائین رفتن سفره های آب زیرزمینی است که اصلی ترین منبع آبیاری گیاهان درمناطق خشک است. به مرروزمان آنقدرآب وخاک وجود نخواهدداشت که یک کشاورزبتواند مایحتاج روزانه خودرا به دست آورد. ازاین روپدیده مهاجرت به شهرها شدت بیشتری خواهد گرفت که پیامدهای خاص خودرا به دنبال خواهدداشت.

متاسفانه درکشورما پدیده تخریب جنگل ها روند سریعی را درپیش گرفته است.عریانی بیش ازحد دامنه شمالی کوههای البرزکه درروزگاری نه چندان دورپوشیده ازجنگل وبیشه بوده است اکنون به خاطربی توجهی ما انسان ها درمعرض نابودی کامل قرارگرفته وفرسایش خاک،تراکم حرارتی ناشی ازتغییرات جوی ،کاهش رطوبت وازهمه مهمترتقلیل ونابودی پوشش گیاهی (به علت قطع بی رویه وعدم کاشت همزمان درخت ) ازپیامدهای نامطلوب این بی رحمی انسان نسبت به طبیعت اطراف خود است .

شرایط اقلیمی ووضع کنونی زمین شناسی به گونه ای است که آن را به صورت یک کشورمستعد به فرسایش خاک درآورده است . ولی حقیقت آن است که میزان فرسایش خاک درایران بیش ازمقدارمورد نظرمی باشد.آمارنشان می دهد که تلفات خاک دراثرفرسایش درمملکت ما چندین برابربیش ازمیانگین آن درکشورهای آفریقایی واروپایی است.

فرسایش خاک درایران یک مسیرصعودی داشته وبراساس اطلاعات منتشرشده متوسط سالانه تلفات خاک ناشی ازفرسایش درایران رشد قابل توجهی داشته است.به عقیده عموم کارشناسان مهمترین علت فرسایش خاک عوامل انسانی است.افزایش رشد جمعیت دراین دوران با نرخ سرسام آورآن نیازهای اقتصادی زیادی به دنبال داشته است ودرنتیجه جمعیت نیازبه مکانی برای زندگی دارند وافراد سودجوازاین مورد استفاده کرده وبه تخریبت جنگلها می پردازند.متاسفانه ناتوانی مراکزترویجی دراشاعه فرهنگ استفاده صحیح ازجنگل ها ومراتع براساس اصول علمی وفقدان مدارس آموزش منابع طبیعی کافی برای روستائیان وعشایرازعلل دیگرروند فوق بوده است.
برمبنای دلایل فوق انسان ازطریق افزایش تعداد دام درسطح مراتع وتخریب غیرقانونی جنگل ها ،عدم کاربری صحیح اراضی کشاورزی ،استفاده نادرست ازمنابع آبی وگاهی ازطریق احداث خطوط جاده ای وبهره برداری غلط ازمعادن و... ،فرسایش خاک را ازحالت طبیعی ومعمول خود خارج ساخته وبرآن دامن زده است. علاوه براین می توان به عدم تخصیص بودجه مناسب جهت مبارزه با پیشرفت بیابان ها وهمچنین عدم توجه به حفظ زمین های زیرکشت اشاره کرد.

با نیم نگاهی به تاریخچه کشاورزی کشورهای توسعه یافته،می توان دریافت که این کشورها دارای برنامه ریزی صحیح دربخش کشاورزی بوده وکمبود بودجه بخش صنعت خویش را ازدرآمد های بخش کشاورزی تامین می کنند. کشورهایی مانند آمریکا،فرانسه ،ژاپن ازاین راه علاوه برخودکفایی دربخش کشاورزی دارای صنعتی توسعه یافته نیزهستند.

گفتنی است کشورهند درسال ۱۹۷۵ دارای فرسایش خاکی درحدود۵میلیاردتن خاک درسال بوده است وبا حمایت ماهاتما گاندی درسال ۱۹۸۵ موفق به تأسیس دفترملی عمران اراضی هند شدکه هدفش به زیرکشت بردن سالانه ۵میلیون هکتارازاراضی بایراین کشوروتبدیل آن به اراضی کشاورزی بود.

این روند شامل گسترش زمین های کشاورزی وگسترش مناطق جنگلی بودکه تاحدبسیارزیادی مانع ازافزایش میزان فرسایش خاک درآن کشورگردید.


 

 


:: مرتبط با: خاک ,
 



دیدگاه شما برای نگاه سبز
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.